Ko bi danas poverovao da je Senjak, danas elitno naselje, pre nešto više od jednog veka, bilo zapušteno predgrađe sa radničkim stanovima? Stanovi su se nalazili oko Fabrike duvana, koja je 1914. godine uništena u austrijskom bombardovanju sa Bežanijske kose. Kako fabrika posle Velikog rata nije obnavljana desilo se, potpuno neočekivano, da to mesto postane naselje imućnih Beograđana.

Naseljavanje radnika u okolini fabrike bila je uobičajena pojava pre jednog veka jer nije bilo saobraćajnih komunikacija, pa je bilo teško doći na posao iz jednog dela grada u drugi. Senjakje naseljen kada je oko Fabrike duvana niklo nekoliko stotina kuća i udžerica u kojima su živeli radnici zaposleni u fabrici. Inače, Senjak je ime dobio po skladištima sena za vojsku koja su tu sagrađena krajem devetnaestog veka. Posle fabričkih radnika tu su počeli da se doseljavaju radnici Železničke stanice, Markarnice i drugih privatnih preduzeća koja su se nalazila duž Topčiderskog druma. Istovremeno sa radničkim stanovima prvo pri dnu brega pored puta koji je vodio ka kamenom majdanu, zatim sve više uzbrdo počele su da se gradi luksuzne vile čiji su vlasnici uživali u pogledu na Savu i sremsku ravnicu.

Senjak je tako, pre nešto više od stotinu godina, bio kraj u kome su se luksuzne vile nalazile pored siromašnih radničkih kućica. I jedni i drugi imali su motiv da žive na Senjaku. Bogati zbog divnog pogleda, čistog vazduha sa reke i zaklonjenosti od jakih vetrova, a siromašni zbog blizine fabrika u kojima su radili, jeftinijeg života van varoši i povezanosti tramvajem. Ispod Senjaka prolazila je železnička pruga. Taj kraj bio je poznat po bujnom zelenilu i voću od kojih su se posebno izdvajale kajsije, a ondašnja štampa je pisala o najlepšem grožđu u Srbiji, ”lepšem od onog u Smederevu”.

Zabeleženo je da je na Senjaku gajena i smokva. Posle Prvog svetskog rata cena zemljišta na Senjaku je naglo porasla, pa su trošne radničke kućice prodavane kako bi tu bile građene luksuzne vile. Sirotinja je ostala u Jatagan-maloj i oko Prokopa.

Krajem devetnaestog veka Topčidersko brdo bilo je daleka periferija Beograda, odvojeno Fšetečkovom jarugom od centra varoši. Ovde su počele da se podižu prve beogradske vile još krajem devetnaestog veka uglavnom uz današnji Bulevar oslobođenja. Najviše vila je izgrađeno posle Prvog svetskog rata jer se modernizacijom društva i razvojem Beograda menjao način života. Oni koji su bili bogatiji nisu želeli da žive više u centru grada, u sred gradske gužve, već su tražili mirna mesta u okolini grada. Topčidersko brdo bilo baš takvo mesto sa mnogo vinove loze, borovih i bagremovih gajeva duž Kragujevačkog druma. Baš tu, od dvadesetih godina prošlog veka, gradile su se prelepe vile sa uređenim baštama. Bankari, bogati trgovci, viši činovnici i rentijeri utrkivali su se ko će da sagradi lepšu kuću. Svi oni bili su potomci bogatih trgovaca ili ministara iz vremena kneza Miloša Obrenovića ili kneza Aleksandra Karađorđevića, kada se u Srbiji dogodila „prvobitna akumulacija kapitala”. Imali su iz svojih vila predivan pogled na još uvek mali Beograd koji je ubrzano rastao u evropsku metropolu.

Kako u velikim gradovima uvek ima kontrasta, tako u ovom kraju nisu živeli samo najbogatiji. Već smo rekli da se sirotinja pred najezdom bogataša povlačila u Jatagan malu i Prokop. Kada se gradila Železnička stanica pojavila se potreba da se naspe Bara Venecija što zbog izlivanja Save, što zbog visokih podzemnih voda. Kako je to izgledalo najbolje opisuje čuvena kafanska pesma „Beogradski mali pijac potopila Sava”. Da bi se izvršilo nasipanje bila je potrebna velika količina zemlje, a pošto opština nije imala para odlučeno je da se kopa u blizini Železničke stanice. Izabrana je Fšetečkova jaruga koja se nalazila blizu Mostara. Jaruga je produbljena do 15 metara, sa širinom do 100 metara i dužinom oko pola kilometra. U nju se ulazilo iz današnjeg Bulevara oslobođenja. Izlaza nije bilo. 

Čim je završena Železnička stanica stalo se sa nasipanjem Bara Venecije, a u jaruzi se gajilo povrće i sejao kukuruz pošto je zemlja plodna. Posle Prvog svetskog rata neko se dosetio da u ovoj jaruzi, zaklonjenoj od vetrova mogu da se podignu kuće i tako je nastalo naselje. Počeli su da se doseljavaju železničari i oni koju su radili u blizini, a koji su morali da napuštaju centar Beograda u kome su se rušile njihove trošne kuće zbog podizanja modernih stambenih blokova.

Naselje je dobilo ime Prokop po opisu mesta gde su kuće podignute. Po sredini jaruge uređena je glavna ulica, a ”sporedne” ulice su bile paralelne kao po nekom urbanističkom planu. Kuće su bile uredne sa baštama i nije bilo udžerica. Novine su opisivale da su stanovnici nekada imali problem zimi kada sneg zaveje jarugu, pa su stanovnici morali iz kuća da izlaze kroz odžake!?

Tu je takoreći preko noći nikla i Jatagan mala, najveće sirotinjsko naselje, podignuto tako reći preko noći, bez znanja i dozvole opštinskih vlasti i kako to kod nas biva, na opštinskom zemljištu. Tu je živeo siromašniji svet od onog na Prokopu sa mogo dece. Dok su na Prokopu živeli niži činovnici, u Jatagan mali ćiveli su radnici, zanatlije i Romi. Tako se ovo naselje proslavilo kao naselje pesme i igre. Štampa je pisala da su stanovnici solidarni pa su zbog sirotinje u vreme jakih zima kuvali i grejali samo jednu kuću, često najmanju. 

Tako se razvijao kao grad postajući od malog naroda sa nekoliko desetina hiljada stanovnika do prave evropske metropole. Ovi delovi u bili nekada daleka periferija a sada se to smatra gradskim jezgrom. Jer Beograd sada napreduje, raste i jača. Zato je provilegij živeti u takvom gradu.